Ժառանգական հիվանդություններ

Ժառանգական հիվանդություններ, մարդկանց ժառանգական հիվանդությունները բազմաբնույթ դրսևորումներ ունեն։ Ներկայումս այդ հիվանդությունների լիարժեք դասակարգում չկա, քանի որ դժվար է որոշել այս կամ այն ժառանգական ախտաբանության հիմքում ընկած չափանիշների շրջանակը, որոնցով հնարավոր է դրանք տարբերակել։
Էդվարդսի համախտանիշ
Եվս քրոմոսոմային հիվանդություն է, միայն այն տարբերությամբ, որ տրիսոմիա է դիտվում քրոմոսոմների 18-րդ զույգում։ Հիվանդության հաճախականությունն է՝ 1։7000 նորածին, իգական և արական սեռերի հարաբերությունը 3։1 է։ Էդվարդսի համախտանիշի ֆենոտիպային դրսևորումները բազմազան են։ Ամենաբնորոշ դրսևորումներն են՝ հոգեշարժական զարգացման հապաղումը և նույնիսկ դադարումը, սրտի բնածին արատները, կմախքի մկանունքի և ճարպային հյուսվածքի թերզարգացումը, դեմքի և գանգի կառուցվածքի շեղումները և այլն։ Կյանքի տևողությունը խիստ կարճ է, երեխաների 90%-ը մահանում է 1 տարին չբոլորած՝ զարգացման ծանր արատների և վարակիչ հիվանդությունների հետևանքով։
Պատաուի համախտանիշ
Քրոմոսոմների 13-րդ զույգում տրիսոմիայի հետևանք է։ Հիվանդության հաճախությունն է՝ 1։6000 նորածին, սեռերիհավասար բաշխմամբ։ Հիվանդ նորածինները ևս ունենում են մեծ թվով տեսանելի անոմալիաներ, որոնք արագորեն դրսևորվում են նաև գլխուղեղային, սրտային, երիկամային և այլ արատերի տեսքով։ Զարգացման նման ծանր արատները հանգեցնում են մահվան 1, հազվադեպ՝ մինչև 2-3 տարեկան հասակում։

Մեծ Հայքի Արտաշեսյանների թագավորությունը.

ա/ Օգտվելով տարբեր աղբյուրներից՝ պատրաստե՛ք նյութ՝ ներկայացնելով Արտաշես 1-ին որպես ռազմական և քաղաքական գործչի:

Արտաշես 1-ը Մեծ Հայքի թագավորության մեջ միավորեց հայկական տարածքների մեծագույն մասը: Այդ պատճառով էլ, հույն պատմիչ Պոլիբիոսը նրան անվանում է <<Հայաստանի մեծագույն մասի կառավարիչ>>: Արտաշեսի ջանքերով Հայաստանը դարձավ ընդարձակ և ուժեղ պետություն, որը, բնականաբար, կարիք էր զգում նաև ներքին լայն բարեփոխումների։ Արտաշեսի վերափոխիչ գործունեության մեջ կարևոր տեղ է գրավում Արտաշատ մայրաքաղաքի հիմնադրումը։ Արևելքում տարածված սովորույթ էր, որ նոր արքայատոհմի հիմնադիրը, գահ բարձրանալով, նոր մայրաքաղաք էր կառուցում։

բ/ Ներկայացրե՛ք Արտաշատի պայմանագիրը: Փորձե՛ք գնահատել այն:

Ք.ա. 66 թ. սեպտեմբերին Արտաշատում կնքվեց հայ-հռոմեական պայմանագիրը, որն իր ամբողջության մեջ, այնուամենայնիվ, պետք է համարել հաջողված:

գ/ Համեմատե՛ք Արտաշես 1-ին և Տիգրան Մեծ արքաներին:

Իմ կարծիքով, եթե Արտաշեսը եթե սկիզբը չդներ Տիգրան Մեծը չէր կարող շարունակել: Երկուսն էլ խելացի էին և ճիշտ որոշումներ էին կատարում: : Տիգրան մեծը ամեն ինչ անում էր իր շահի համար, իսկ Արտաշեսը անում էր իր ժողովրդի համար:

դ/ Թվարկե՛ք Արտաշեսյան արքաներին՝ ըստ գահակալման տարիների:

Արտաշես Ա (մ. թ. ա. 189 թ. – մոտ 160 թ.), Արտավազդ Ա (մ. թ. ա. մոտ 160 թ.– մոտ 115 թ.), Տիրան (Տիգրան Ա, մ. թ. ա. մոտ 115 թ. – 95 թ.), Տիգրան Բ Մեծ (մ. թ. ա. 95 – 55 թթ.), Արտավազդ Բ (մ. թ. ա. 55 – 34 թթ.), Արտաշես Բ (մ. թ. ա. 30 – 20 թթ.), Տիգրան Գ (մ. թ. ա. 20 թ. – մոտ 8 թ.), Տիգրան Դ (մ. թ. ա. մոտ 8 – 5 թթ. և մ. թ. ա. 2 – 1 թթ.), Արտավազդ Գ (մ. թ.ա. 5 – 2 թթ.), Տիգրան Դ և Էրատո (մ. թ. ա. 2 – մ. թ. 1 թթ.)

Առաջադրանք

Գրավոր առաջադրանքներ.

1. Ներկայացրե՛ք  Հայկական լեռնաշխարհը եզերող լեռնաշղթաները, բարձր լեռնագագաթները, խոշոր գետերը, լճերը, Մեծ Հայքի 15 նահանգները

Սահմանները — հյուսիսում Կովկաս լեռնաշղթա, Կուր գետ: Հարավում Հայկական Տավրոս լեռնաշղթա: Արևելքում կասպից ծով և Ուրմիա լիճ: Արևմուտքում Փոքրասիական բարձրավանդակ: Հյուսիս — Արևմուտքում Պոնտական լեռներ: 

Բարձր լեռները — Արարատ 5165 մ, Սիփան 4434 մ, Արագած 4096 մ: 

Խոշոր գետերը — Կուր 1113 կմ, Արաքս 1000 կմ, Եփրատ 500 կմ, Տիգրիս 400 կմ, Ճորոխ 345 կմ: 

Լճերը — Ուրմիա, Վանա լիճ, Սևանա լիճ:

Մեծ Հայքի 15 նահանգները

1-Բարձր Հայք (9 գաւառ)

2-Ծոփք կամ Չորրորդ Հայք (8 գաւառ)

3-Աղձնիք (11 գաւառ)

4-Տուրուբերան (17 գաւառ)

5-Կորճայք (11 գաւառ)

6-Մոկք (8 գաւառ)

7-Պարսկահայք (9 գաւառ)

8-Վասպուրական 35 գաւառ)

9-Սիւնիք (12 գաւառ)

10-Արցախ 12 գաւառ)

11-Փայտակարան (10 գաւառ)

12-Ուտիք (8 գաւառ)

13-Գուգարք (9 գաւառ)

14-Տայք (8 գաւառ)

15-Այրարատ (22 գաւառ)

2. Ներկայացրե՛ք Վանի արքաների կատարած բարեփոխումները և շինարարական աշխատանքները

3. Թվարկե՛ք Վանի թագավորության գահակալներին և նրանց գահակալման տարեթվերը

Արամե-մ.թ.ա.858 – մ.թ.ա. 844 (մ.թ.ա.859 – մ.թ.ա.843)

Լուտիպրի-մ.թ.ա. 844 – մ.թ.ա. 834

Սարդուրի Ա-մ.թ.ա. 834 – մ.թ.ա. 828 (մ.թ.ա.835 – մ.թ.ա.825)

Իշպուինի-մ.թ.ա. 828 – մ.թ.ա. 810 (մ.թ.ա.825 – մ.թ.ա.810)

Մենուա-մ.թ.ա. 810 – մ.թ.ա. 786 (մ.թ.ա.810 – մ.թ.ա.786)

Արգիշտի Ա-մ.թ.ա. 786 – մ.թ.ա. 764 (մ.թ.ա.786 – մ.թ.ա.764)

Սարդուրի Բ-մ.թ.ա. 764 – մ.թ.ա. 735 (մ.թ.ա.764 – մ.թ.ա.735)

Ռուսա Ա-մ.թ.ա. 735 – մ.թ.ա. 714 (մ.թ.ա.735 – մ.թ.ա.714)

Արգիշտի Բ-մ.թ.ա. 714 – մ.թ.ա. 680 (մ.թ.ա.714 – մ.թ.ա.685)

Ռուսա Բ-մ.թ.ա.680 – մ.թ.ա. 639 (մ.թ.ա.685 – մ.թ.ա.645)

Սարդուրի Գ-մ.թ.ա. 639 – մ.թ.ա.625 

Սարդուրի Դ-մ.թ.ա. 625 – մ.թ.ա.620 

Էրիմենա-մ.թ.ա. 620 – մթ.ա.605 

Ռուսա Գ-մ.թ.ա. 605 – մ.թ.ա.595 (մ.թ.ա.605 – մ.թ.ա.585)

Ռուսա Դ-մ.թ.ա.595 – մ.թ.ա.585

4. Ներկայացրե՛ք Երվանդ 1-ին Սակավակյաց և Տիգրան 1-ին Երվանդյան արքաների օրոք տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունները.

Երվանդ Ա Սակավակյաց 

  1. Ք.ա. 570-560-ական թթ. Երվանդունիների արքայատոհմի արքա:
  2. Արքունիքը շրջապատել է հայ ավագանու ներկայացուցիչներով՝ «պատվավոր հայերով»:
  3. Մ.թ.ա. 585-550թթ. Երվանդն ընդունել է Աժդահակ թագավորի գերիշխանությունը:
  4. Մասնակցել է Աժդահակ արքայի մարական արշավանքին:

Տիգրան Ա Երվանդյան 

Տիգրան Ա-ն Հայոց թագավորության սահմանները հարավ-արևելքում հասցրեց մինչև Մարաստան, իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ մինչև Սև ծովի ափերը։ Այն իր մեջ ներառում էր ոչ միայն Վանի թագավորության ողջ տարածքը, այլև անդրեփրատյան մի շարք երկրամասեր։ Նշանակալից էին թագավորության ռազմական ուժերը։ Երվանդականների թագավորությունը հզոր դաշնակից է ձեռք բերում ի դեմս պարսից արքա Կյուրոս Մեծի, ով ապստամբեց մարական տիրապետության դեմ։

Տիգրան Երվանդյանը պարսից զորավար Կյուրոսի հետ մ.թ.ա. 550 թվականին մասնակցել է Մարաստանի, իսկ մ.թ.ա. 538 կամ 537 թվականին Բաբելոնի թագավորությունների կործանմանը։ Զորավարը հիմնադրում է նախադեպը չունեցող աշխարհակալ մի կայսրություն, որն իր սերունդների՝ Աքեմենյանների անունով կոչվում է Աքեմենյան Իրան՝ արիացիների պետություն։ Կյուրոս Մեծը՝ Երվանդ թագավորին ու իր ընտանիքին գերած մարական զորավար Կյուրոսի թոռը, Աքեմենյան պետության սահմաններն արևմուտքում հասցնում է մինչև Եգեյան և Միջերկրական ծովեր, արևմուտքում՝ Ինդոսի հովիտ։ Եգիպտոսը նվաճվում է մ.թ.ա. 525 թվականին։ Հյուսիսում բնական սահմանը Մեծ Կովկաս լեռնաշղթան էր։ Հայոց թագավորությունը, լինելով Կյուրոս Մեծի դաշնակիցը, իր արտոնյալ տեղն ուներ այդ տերության մեջ՝ շարունակելով մնալ գործնականում անկախ պետություն։

Քննարկում «Ապրելու ժամանակը և մեռնելու ժամանակը»

Երկուշաբթի օրը, ժամը 11:00, Ավագ դպրոցի ընթերցասրահում տեղի կունենա Էրիխ Մարիա Ռեմարկի «Ապրելու ժամանակը և մեռնելու ժամանակը» գրքի քննարկումը։

«Նա շրջանցեց սեղանն ու գրկեց Էլիզաբեթին: Գրկեց ու զգաց նրան որպես իր երկրորդ «ես»-ը, որն առաջանում է իր մեջ ավելի ջերմ, հարուստ, բազմերանգ ու թեթև` քան իր սեփականը:»

Գիրքը կարող եք կարդալ՝ այստեղ։

Բոլորին հրավիրում ենք։

 

 

«Ջրագոյացում» նախագիծ

Այսօր Գեղարվեստի ավագ դպրոցում կլոր սեղան տեղի ունեցավ։ Կրթահամալիրի հյուրն էր «Կանաչ օվկեան» բնազարգացման նախագծի համակարգող Արմեն Սարգսյանը։ Քննարկմանը ներկա էին բոլոր տարիքի սեբաստացիները։

Արմեն Սարգսյանը մանրամասն ներկայացրեց «Ջրագոյացում» նախագիծը։ Քննարկեցինք նախագծի իրականացման մանրամասները։

Նախագծին կարող եք ծանոթանալ այստեղ։

Սա էլ նկարներ հանդիպումից՝ 

 

Բնօգտագործումն ու բնապահպանությունը ՀՀ-ում

Հայաստանը գտնվում է Անդրկովկասում`   Սև ծովի և Կասպից ծովի միջև, սակայն չունի ելք դեպի ծով։ Դա բացասական է ազդում և ՀՀ-ի կլիմայի և տնտեսության վրա։

Այն հյուսիսից սահմանակից է Վրաստանի, արևելքից`   ԼՂՀ-ի, և Ադրբեջանի հետ, հարավից` Իրանի, իսկ արևմուտքից`  Թուրքիայի հետ։

Հայաստանը լեռնային երկիր է։ Հայաստանի սահմաններում գտնվող ամենամեծ ջրային ավազանը Սևանա լիճն է։

Մինչև 20-րդ դարի առաջին տասնամյակը Սևանա լիճն ուներ բնական էկոհավասարակշռություն, ջրի մակարդակի (ծովի մակարդակից բարձրությունը մոտ 1916 մ) բնական տատանմամբ: Լճին բնորոշ էին օլիգոտրոֆ (սնվում են մթնոլորտային տեղումներով, հանքանյութեր քիչ են պարունակում) լճերի հիմնական հատկանիշները` ջրի բարձր լուսաթափանցելիություն (միջինը 14 մ), ջրում լուծված թթվածնի բարձր պարունակություն (6.0 մգ/լ-ից ոչ պակաս), պլանկտոնի ցածր պարունակություն և բարձրորակ մաքուր ջրերին բնորոշ սաղմոնազգի ձկների (Սևանի իշխան) օպտիմալ ձկնապաշար:

Սակայն սկսած 30-ական թվականներից երկրի էներգետիկ կարիքները հոգալու, Սևան-Հրազդան ՀԷԿ-երի կասկադը ջրով ապահովելու և ոռոգովի հողատարածքները ընդլայնելու նպատակով Հրազդան գետի միջոցով սկսվեց ջրի լրացուցիչ չափաքանակի բացթողում, որի արդյունքում լճի մակարդակը իջավ (մինչև 20,2 մ-ով), միջին խորությունը պակասեց` 41,3 մ-ից մինչև 26,5 մ, ջրի ծավալը 58,5 մլրդ մ^3 -ից կրճատվեց մինչև 32 մլրդ մ^3: Սևանա լճի մակարդակի իջեցմանը զուգընթաց լճում արձանագրվեցին բացասական երևույթներ, հատկապես ինտենսիվացան էվտրոֆացման (ճահճացման) պրոցեսները:

Լճի էկոհամակարգի վերականգման և պահպանման նպատակով ձեռնարկվեցին մի շարք մեծածավալ միջոցառումներ։ Որոշվեց լճի մակարդակը բարձրացնել 6,5 մ։ Կառուցվեցին Արփա-Սևան, ապա Որոտան-Արփա ջրատար թունելները։ Հիմնականում 2002 թվականից սկսած կրճատվեցին ջրբացթողումների ծավալները: Արդյունքում լճի մակարդակը մոտ 3,5 մ բարձրացավ: Սակայն ներկայումս շարունակում է խախտված մնալ լճի բնական էկոհավասարակշռությունը, այն գտնվում է անկայուն վիճակում:

Հանքարդյունաբերությունը Հայաստանի տնտեսության կարեւոր ճյուղերից է, իսկ արտահանման կառուցվածքում ամենամեծ տեսակարար կշիռ ունեցող ոլորտը։ Հանքարդյունաբերության արտադրանքը կազմում է ընդհանուր արտահանվող արտադրանքի կեսից ավելին:

Հանքարդյունաբերության ոլորտի զարգացումը բոլոր երկրներում ուղեկցվել եւ ուղեկցվում է բնակչության մի ստվար հատվածի քննադատությամբ: Բանն այն է, որ այս ոլորտի ոչ արդյունավետ զարգացումը հղի է առաջին հերթին բնապահպանական ռիսկերով, հանքերի մերձակա բնակավայրերին սպառնացող էկոլոգիական վնասներով:

Հանքարդյունաբերության բացասական ազեցությունը

  • Երկաթի բաց հանքի շահագործում Հրազդանում. Երկաթի հանքը քաղաքի մեջ է, իսկ հանքի ստորին հատվածում գտնվում է Հրազդանի ջրամբարը: «Հանքի շահագործման արդյունքում միանշանակ քաղաքի իրավիճակն անմիջապես կվատանա: Պայթյունների արդյունքում ամբողջ քաղաքը կգտնվի հանքի ազդեցության տակ: Թունավոր փոշուց ոչ միայն օդը, այլեւ ջուրն էլ կաղտոտվի»: Թիրախի տակ են հայտնվում Ծաղկաձորն ու Աղվերանն իր տուրիստական առաքելությամբ, անմիջապես ազդում է նաև Երևանի խմելու ջրի վրա: Հորատման աշխատանքները վերսկսված են ՉինաՌուսական կազմակերպության կողմից
  • Արմանիս. բազմամետաղային հանք: Ստեփանավան քաղաքից 500մ հեռավորության վրա: Բնակիչները 3-4 բալանոց երկրաշարժի են ենթարկվում ամեն անգամ պայթեցումների ժամանակ: ՀՀ-ը լանդշաֆտը փոփոխության է ենթարկվում: Այնտեղ, որտեղ նախկինում եղել են արոտավայրեր, անտառներ, աճել են էնդեմիկ բույսեր, այժմ առաջացել են խորը փոսեր:

Յուրաքանչյուր երկիր տնտեսության հարցում ունի որոշակի սահմանափակումներ։ Հետևաբար պետք չէ հրաժարվել սեփական երկրի որևէ բարիքից, այլ պետք է փորձել չշահագործել, և մտածել այն վնասի և օգուտի մասին, որը կտա այդ բարիքի չափավոր օգտագործումը։

Օգտվել եմ` sevanlake.am, dasaran.am, armgeo.am, ampop.am, lragir.am աղբյուրներից։

Ոստիկանությունը որպես պետական մարմին և նրա խնդիրները

Ոստիկանությունը գործադիր իշխանության համակարգի պետական կառավարման մարմինն է,  որն իր առջև դրված խնդիրներն իրականացնելիս ունի օրենքով սահմանված հարկադրանք կիրառելու իրավունք։

Continue reading “Ոստիկանությունը որպես պետական մարմին և նրա խնդիրները”

Արդարադատություն

Արդարադատություն նշանակում է «արդար դատ», դատարանի գործունեություն, որն իրականացվում է իրավունքին ու արդարությանը համապատասխան։

Արդարադատությունը իրականացնում է միայն դատարանը` օրենսդրական պահանջների ու ընթացակարգի խստագույն պահպանմամբ, այն ուղղված է դատական գործեր քննելուն և լուծելուն։
Արդարադատության սկզբունքները ելակետային, առանցքային դրույթներ են, որոնք դրված են դատավարական գործունեությունը կարգավորող օրենքների հիմքում։  Continue reading “Արդարադատություն”

Վերահսկենք մեր շրջակա միջավայրը

Բնությունը միշտ եղել է մարդու կյանքում տալով մարդուն այն ամեն ինչը նա պահանջել է, ազդելով միմիյան դրական կերպով։ Դրան պատասխան, մարդը ազդել և ազդում է բնության վրա միայն բացասակ կերպով։ Բնությունը կորում է աշխարհից, վերցնելով իր հետ այն ամենը ինչը ինքն է տվել մարդուն, և առանց որի մարդու կյանքը անհնար է։

Ուր ե՞նք մենք գնում։ Continue reading “Վերահսկենք մեր շրջակա միջավայրը”

Blog at WordPress.com.

Up ↑